Nestkastencontrole
Hiermee krijgen kleine holenbroeders meer nestgelegenheid en komen mensen en kinderen direct in aanraking met de natuur en met vogels in het bijzonder.
Wat is er nu spannender om voorzichtig in een nestkast te kijken wat er in zit. Soms liggen er wel 15 tere eitjes in het nest of er zijn er al kleine jongen die reikhalzend verwachten dat er voer wordt aangebracht. En in een andere kast blijft de broedende vogel gewoon zitten en ‘blaast’ schrikaanjagend.
Dit is wat de nestkastcontroleurs elk jaar meemaken bij de controle van nestkasten in Uffelte en omstreken. Naast kijken worden ook alle bevindingen genoteerd. Op deze wijze zijn inmiddels al 50 jaar lang kleine holenbroeders zoals koolmezen, pimpelmezen, bonte vliegenvangers en boomklevers ondersteund en geregistreerd. Omdat er steeds minder bomen zijn waar deze vogels een plekje kunnen vinden, zijn de nestkasten een heel goed alternatief. Mede daardoor stijgt het totaal aantal vogels in onze regio.
Coördinator
Ruud Smeenk
(0521) 351674
ruud & diny
(ruuddinysmeenk@gmail.com)
Doel
Nestkastcontrole heeft tot doel de kleine holenbroeders meer nestgelegenheid te bieden door het plaatsen van nestkasten. In de circa 700 nestkasten in de regio Zuidwest Drenthe kunnen heel veel vogels nestelen, broeden en jongen groot brengen. Door dit te volgen en te registreren is er meer inzicht in de aanwezigheid van aantallen en soorten vogels.
Voor educatie en voorlichting worden er scholen bezocht, projecten georganiseerd en groepen rondgeleid.
Werkwijze
In de regio Zuidwest Drenthe zijn zo’n 35 routes die door vrijwilligers worden beheerd. Per route hangen er meestal tussen de 10 tot maximaal 40 nestkasten op ooghoogte. Zo kunnen de kasten op eenvoudige wijze worden geopend. Controle vindt plaats in het broedseizoen van begin april tot begin juni.
In een schriftje of excel sheet wordt genoteerd wat zich in de genummerde nestkasten bevindt. Als de kast bezet is, worden de vogelsoort genoteerd, nestbouw, het aantal eieren of jongen en wat er achter is gebleven na het uitvliegen.
Jaarlijks worden er ruim 700 nestkasten gecontroleerd op 35 routes in de omgeving van Uffelte, Havelte, Darp, Wapserveen, Dwingeloo en Diever. Na het uitvliegen van de jongen worden de nestkasten leeggehaald. Tevens worden kasten gerepareerd of vervangen. Het laat zich raden dat er ook een timmerploeg actief is.
De organisatie en administratie is in handen van de coördinator. Telgegevens worden samengevat in het jaarlijkse overzicht van de Vogelwacht Uffelte e.o. Tevens worden ze landelijk doorgegeven aan het NESTKAST (Netwerk voor studies aan nestkastbroeders).
Voorheen stond hier een topografische kaart van Uffelte en omstreken waarop de nestkastroutes waren ingetekend. Die is niet meer actueel. De lijst met routes is uiteraard bekend bij de coördinator, controleurs en betreffende terreineigenaren.
Nu dan hier ter illustratie een foto van een nestkastcontrole.

Resultaten
Elk jaar wordt een overzicht gegeven van het aantal bezette nestkasten en per vogelsoort het aantal eieren en uitgevlogen jongen. In onze nestkasten zijn de koolmees en pimpelmees het meest talrijk. De pimpelmees bezet 20% van de kasten en de bonte vliegenvanger zit op 9%. De boomklever en ringmus volgen met enkele tienden van procenten, terwijl de glanskop, huismus, spreeuw en zwarte mees helaas nog hooguit in enkele nesten worden aangetroffen.
| Aantal jongen | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | percentage |
| Koolmees | 2155 | 2372 | 2272 | 2751 | 2471 | 69,5 % |
| Pimpelmees | 762 | 732 | 800 | 995 | 720 | 20,3 % |
| Bonte vliegenvanger | 364 | 357 | 306 | 288 | 317 | 8,9 % |
| Boomklever | 12 | 23 | 16 | 25 | 9 | 0,2 % |
| Overige soorten | 72 | 16 | 36 | 30 | 40 | 1,1 % |
| Totaal | 3365 | 3500 | 3430 | 4089 | 3557 | 100 % |
| Kasten per jaar | 722 | 735 | 699 | 778 | 758 |
Sinds de start van de nestkastcontroles in 1973 zijn er in de loop der jaren ongeveer 10.000 succesvolle legsels geregistreerd met daarin 80.000 eieren en 65.000 uitgevlogen jongen. doordat er de afgelopen periode meer routes zijn gekomen is het aantal kasten vergroot. Dit werd mede gesteund door de gemeente Westerveld die 200 nestkasten beschikbaar heeft gesteld. Dit om de uitbraken van de eikenprocessierupsen tegen te gaan. Mede daardoor is het aantal uitgevlogen jongen ook flink gestegen.
Het laatste jaar is er een lichte verschuiving in de nestkastbewoners opgetreden. Het aandeel Koolmezen is iets afgenomen ten faveure van de pimpelmezen en bonte vliegenvanger. De Boomklever is aanzienlijk achteruit gegaan, terwijl de Ringmus, Spreeuw en Gekraagde roodstaart thans spaarzaam worden vastgesteld.
Voor iedereen die van grafieken houdt, hierbij het een en ander in vroegere periodes in beeld gebracht.
Meer informatie onder het laatste nieuws.
Laatste nieuws uit de werkgroep
Typen nestkasten
De meeste kasten zijn van het standaardmodel met een vliegopening van ongeveer 3 cm doorsnee. Enkele kasten hebben een brede gleuf aan de bovenzijde (brievenbusmodel, speciaal voor Gekraagde roodstaart) of het bovendeel van de voorzijde is open (Grauwe vliegenvanger). Verder is er voor Boomkruipers een nestkast met vliegopening aan de zijzijde, terwijl Spreeuwen een vliegopening van 4,5 cm behoeven.
Nestkasten zijn tegenwoordig veelal ‘marterproof’, dat wil zeggen er is een constructie bij de vliegopening gemaakt die het martens vrijwel onmogelijk maakt eieren of jongen uit de kasten te halen.
Aanbod aan basisscholen
Naast de controle van de kasten doen vrijwilligers soms andere zaken. Zo wordt er jaarlijks aan de basisscholen het aanbod gedaan om tijdens de lessen in te spelen op de vogels en het broedseizoen dan wel de vogeltrek. Dat kan zijn om nestkasten te timmeren, tijdens het broedseizoen een route te lopen of thema lessen met daarbij combinaties met andere zaken o.a. vogeltrek, techniek en natuur. Dit alles wordt uiteraard in afstemming met de betrokken scholen uitgewerkt.
