Werkgroep Zwaluwen

De werkgroep zwaluwen heeft als doel de zwaluwstand te verbeteren in het bijzonder in de dorpen Uffelte en Havelte.

Wat is er leuker dan op een mooie zomeravond in de luie stoel naar de lucht te kijken en overal zwaluwen druk bezig te zien? In Uffelte e.o. komen zwaluwen nog volop voor. Ze bouwen nesten tegen de gevel (huiszwaluw) of in een schuur (boerenzwaluw), terwijl de gierzwaluw een muurspleet prevaleert. De stand wordt al jarenlang bijgehouden en hoewel er ups and downs zijn overheersen positieve berichten. En daarin speelt de Werkgroep zwaluwen een belangrijke rol.

Coördinator

Ronald Hoogenhout
(0521) 350460

Email de werkgroep

Doel

Het doel van de zwaluwwerkgroepen is het verbeteren van de zwaluwstand in het bijzonder in de dorpen Uffelte en Havelte.

Werkwijze

Inventarisatie

In Uffelte, Havelte en in elke andere gebieden worden jaarlijks huis aan huis bewoonde nesten van Huiszwaluwen geteld. Boerenzwaluwen worden geteld in een vast telgebied in een deel van Uffelte. Van de Gierzwaluw worden in Uffelte jaarlijks de invliegplekken (=nesten) geregistreerd. In Havelte wordt de Gierzwaluwstand geschat. Oeverzwaluwen nestelen de laatste jaren niet meer in Uffelte e.o.

Kunstnesten

Huiszwaluwen worden geholpen door plaatsing van door de werkgroep gemaakte kunstnesten (van zaagsel en portlandcement) aan gevels. Dat kan het best in de nabijheid van reeds aanwezige zwaluwnesten, maar soms kunnen Huiszwaluwen er door naar een nieuwe locatie worden gelokt. Ruim de helft van de ongeveer 150 aangebrachte kunstnesten is (in sommige jaren) bewoond.

Zwaluwtillen

Zeer speciaal zijn de vier in 2011 geplaatste zwaluwtillen. Een til is een mast met een klein dak waaronder kunstnesten zijn gemonteerd. In het eerste jaar nestelden al twaalf zwaluwen aan de til in Havelte. De twee tillen in Uffelte worden vanaf 2012 bewoond en de til in Diever is nog niet bevolkt.

Dakpannen en nestkasten

Gierzwaluwen zijn soms te verleiden tot het nestelen onder speciale dakpannen met een vliegopening er in en in speciale gierzwaluwnestkasten. Op de Havelter kerk zijn in 2002 ca. 55 van deze dakpannen geplaatst en is met afspelen van het Gierzwaluwengeluid getracht de zwaluwen te lokken. Tot dusverre heeft dat niet tot nestelende Gierzwaluwen geleid. Enkele in Uffelte geplaatste dakpannen waren wel succesvol. In Uffelte zijn ook 27 speciale nestkasten aan gevels van woningen bevestigd, waarin een toenemend aantal Gierzwaluwen succesvol jongen weet groot te brengen.

Mestplankjes

Huiszwaluwen bouwen soms nesten op plaatsen waar bewoners last hebben van zwaluwenpoep, klontjes modder en ook dode uit de nesten gevallen jongen. Een praktische en simpele oplossing is het monteren van een ‘mestplankje’ ongeveer een meter onder een nest. Hiervan zijn er tientallen, meestal tot tevredenheid van de bewoners, gemonteerd.

Nestmateriaal

In Havelte wordt in de nabijheid van de zwaluwentil natte leem als nestmateriaal aangeboden, waarvan de zwaluwen veel gebruik maken.

Voorlichting

Het geven van informatie via huis-aan-huisbladen, flyers en via direct contact met bewoners die zwaluwen hebben.

Rapportage

Resultaten van tellingen en andere gegevens worden opgenomen in het Jaaroverzicht van de Vogelwacht en worden doorgegeven aan Sovon en Vogelbescherming.

Resultaten

Huiszwaluwen

De stand van de Huiszwaluw is in zowel Uffelte als Havelte sinds de jaren 1990 toegenomen. In Havelte werd in 2013 met 178 nesten de hoogste stand bereikt. In Uffelte was dat in 2011 met 145 nesten en in Wapserveen in 2006 met 73 nesten. De laatste jaren lopen de aantallen terug, in Uffelte zelfs dramatisch (53 nesten in 2014). De aantalsontwikkeling kan beïnvloed worden door factoren waar we geen kennis van hebben, zoals insectenaanbod of de situatie in de winter- of doortrekgebieden, maar kan ook samenhangen met onze beschermingsmaatregelen of bijvoorbeeld nieuwbouw met grondwerkzaamheden (aanbod nestmateriaal). Zowel in Uffelte als Havelte raken de dorpskernen steeds meer ontvolkt. Soms wordt een kolonie verlaten door werkzaamheden (melkfabriek Wapserveen) of vestigt zich een kolonie (kunstnesten). De zwaluwtillen in Havelte en Uffelte zijn de best bezette tillen in ons land! De til in Havelte is in vier jaren bezet en die in Uffelte drie jaren. In 2014 bouwden 32 paren hun nest aan deze drie tellen.

Boerenzwaluw

De precieze aantalsontwikkeling van de boerenzwaluw in ons werkgebied is niet goed bekend. Dat heeft onder meer te maken met de tijdrovende inventarisatie, waarbij immers in gebouwen gekeken moet worden naar nesten. In 2009 is begonnen met het inventariseren in een vast gebied (400 ha) aan de oostzijde van de Drentse Hoofdvaart in Uffelte met veel tot woonhuizen omgebouwde voormalige boerderijen met stallen en schuren en één modern agrarisch bedrijf. Tussen 2009 en 2014 telden we hier minimaal 53 nesten in 2013 en maximaal 81 in 2011. Deze aantallen komen aardig overeen met vroegere tellingen van 47 tot 74 paren uit 1970-2000 in hetzelfde gebied.

Gierzwaluw

Deze vrij nieuwe broedvogel in Uffelte en Havelte (vestiging in 1970-1990) nestelt hier vooral in ‘burgerwoningen’, kerken en dergelijke, maar zelden in boerderijen. Kolonies van honderden paren bevinden zich in steden met oude gebouwen zoals Meppel en Steenwijk. In 2000 nestelden in Uffelte 10 Gierzwaluwen en in Havelte 7. In 2007 zijn in Uffelte 32 speciale Gierzwaluwkasten tegen gevels aangebracht. In 2009 werd hier voor het eerst in gebroed. Tussen 2012 en 2014 waren 18 tot 25 nestkasten door Gierzwaluwen bezet. In deze jaren telde Uffelte 30 tot 36 paren, want elders nestelden nog Gierzwaluwen onder speciale dakpannen en achter spleten en kieren in daken van woningen. De stand in Havelte is alleen globaal bekend door tellingen van laag rondvliegende broedverdachte vogels: 18-36 paren 2012-2014.

Kenmerken van drie zwaluwen op rij

Huiszwaluwen

Huiszwaluwen zijn van boven grotendeels donker en van onderen wit. De witte stuit is opvallend. De staart is kort en gevorkt. Van dichtbij zijn de behaarde pootjes te zien. De vlucht is enigszins fladderend en het geluid is ‘pruttelend’.

Ze ‘metselen’ hun nest van voornamelijk leem of klei aan de buitenzijde van gebouwen, bij voorkeur onder een licht geverfde overstek. De nestingang is een klein gat. In juni-augustus worden 2-3 keer jongen grootgebracht. Broedduur is 14-15 dagen en daarna worden de jongen 19-30 dagen door beide ouders verzorgt en soms ook nog na het uitvliegen.

Meer informatie over de Huiszwaluw

Boerenzwaluwen

Boerenzwaluwen hebben een donkere bovenzijde en grotendeels lichte onderzijde. De kop is donker met een roodbruin ‘gezicht’ en ze hebben een lange gevorkte puntige staart. Het zijn snelle vliegers die een kwetterend liedje zingen.

Ze bouwen hun komvormige nest van modder en plantendelen meestal in een gebouw, vaak een halfopen stal of schuur, ook onder een brug. De binnenkant wordt bekleed met veren. Broedt in mei-augustus vaak twee- of driemaal achtereen. Meestal 4-5 eieren die door het vrouwtje worden uitgebroed. Broedduur 14-16 dagen en voedering van jongen door beide ouders duurt ongeveer 20 dagen.

Meer informatie over de Boerenzwaluw

Gierzwaluwen

Gierzwaluwen zijn vrijwel geheel donker gekleurd en hebben smalle lange sikkelvormige vleugels en een korte gevorkte staart. Het zijn razendsnelle en behendige vliegers. Ze roepen een doordringend, schreeuwend ‘srrierr’.

Gierzwaluwen nestelen in holten in gebouwen waar ze via spleten en kieren in muren en daken bij komen. Ze ‘schieten’ in zo’n opening en laten zich daarna ‘vallen’ (want Gierzwaluwen kunnen niet van de grond opvliegen). Behalve als ze broeden verblijven ze jaarrond vliegend in de lucht. Ze broeden eens per jaar en leggen 2-3 eieren. Indien er voor de jongen in de omgeving onvoldoende voedsel is (slecht weer), kunnen de oudervogels zeer ver vliegen (bijv. Frankrijk of Spanje) op zoek naar voedsel. De jongen blijven dan soms vele dagen zonder voedsel in het nest, waarbij ze in een soort van coma raken. Vrijwel direct na het uitvliegen van de jongen omstreeks 1 augustus vertrekken de Gierzwaluwen.

Zwaluwen zijn insecteneters, die overwinteren in Afrika. Boerenzwaluwen arriveren vooral in april, Huis- en Gierzwaluwen vooral in mei.

Meer informatie over de Gierzwaluw

Laatste nieuws uit de werkgroep