Steenuilenwerkgroep

Steenuilen zijn grotendeels afhankelijk van mensen. Als mens kunnen we dus voor een geschikte leefomgeving voor deze vogels zorgen.

De werkgroep Steenuilen zet zich al jarenlang intensief in om steenuilen te beschermen. Met een grote en enthousiaste vrijwilligersgroep worden nesten en territoria geïnventariseerd, nesten gecontroleerd, uilen geringd en nestkasten geplaatst en onderhouden. Hierbij is het contact met de bewoners van de steenuilenerven zeer belangrijk. De steenuilen krijgen met veel gevaren te maken en daarom is het belangrijk dat we als werkgroep dit werk blijven uitvoeren en de steenuilen een kans geven in ons werkgebied te overleven.

Coördinator

Erwin Bruulsema
(0521) 852 333
erwin@2metdenatuur.nl

Doel

Het doel van de steenuilenwerkgroep is om de steenuilen in ons gebied te beschermen. Dit houdt in dat we veel in het werk stellen om de stand op peil te houden en zo mogelijk uit te breiden. De werkgroep, bestaande uit ca. 40 vrijwilligers is actief in vrijwel de gehele gemeente Westerveld en in een deel van de gemeente De Wolden. Met onze populatie van thans circa 50-64 territoria beheren we het meest noordelijke bolwerk van steenuilen in Nederland.

Werkwijze

De taken van de werkgroep bestaan uit verschillende werkzaamheden die over het jaar zijn verspreid. Een overzicht:

  • Inventarisatie van het aantal territoria binnen het werkgebied door middel van ‘geluidsinventarisatie’ in februari – begin maart.
  • Vaststellen aantal legsels en het aantal gelegde eieren in half-eind april.
  • Vaststellen van het aantal uitgekomen eieren en jongen en de leeftijd van de jongen bepalen in begin tot half mei.
  • Ringen van de jongen in half mei tot half juni, onder andere voor onderzoek naar verspreiding en overleving.
  • Nacontrole in juni-juli waarbij wordt vastgesteld hoeveel jongen de leeftijd van 30 dagen (vliegvlug) hebben bereikt.
  • Nestkasten schoonmaken in augustus – november.
  • Wintercontrole waarbij ringnummers worden afgelezen en – indien nodig – bijvoeren in december-februari.

Daarnaast zijn er andere werkzaamheden:

  • Nieuwe nestkasten ophangen op geschikte plekken. Tegenwoordig zijn dat nestkasten waar steenmarters (predator) niet goed in terecht kunnen.
  • Vervangen van verouderde en rotte nestkasten.
  • Voorlichting met lezingen.
  • Rapportage.
  • Doorgeven resultaten aan landelijke organisaties als: Sovon, STONE, Vogeltrekstation e.d.
Foto door Bart Hoekstra

Resultaten

Al decennialang is de steenuil bij onze vereniging in beeld. Midden jaren 1970 werd al gezocht naar territoria en werd een bescheiden aantal kasten geplaatst. In de omgeving van Uffelte was de steenuil destijds een vrij schaarse broedvogel. Begin jaren 1980 verdween deze populatie vrijwel geheel als gevolg van de strenge winter 1978/1979 en een ruilverkaveling, waardoor voor de steenuil belangrijke kleine landschapselementen verdwenen. In het naburige Ansen werden in de jaren 1990 enige paren aangetroffen, waarna de werkgroep zich met veel energie en op dit gebied richtte, en met succes. In de afgelopen vijftien jaar is de stand in ons totale werkgebied opgelopen tot ongeveer 50 broedparen. Plaatsing en controle van circa 220 nestkasten heeft hier veel toe bijgedragen.

Voorproefje van het jaaroverzicht 2016: Steenuilen

Wil je alvast lezen hoe het met de Steenuilen is gegaan in het werkgebied van de Vogelwacht Uffelte, lees dan hier verder.

Coördinatoren

De coördinator, Erwin Bruulsema, voert de volgende specifieke taken uit:

  • Administratie van ‘steenuil’-adressen en van geplaatste nestkasten
  • Verwerken van de broedgegevens. Aanwezigheid van uilen en resultaten van de controle op nestkaarten zetten voor de landelijke organisaties.
  • Bijwonen vergaderingen en overleg van Vogelwacht Uffelte e.o. en van provinciale en landelijke organisaties.
  • Ringgegevens van uilen invoeren in database (www.griel.nl) zodat ze landelijke gebruikt kunnen worden voor onderzoek.
  • Rapportage voor het jaaroverzicht van de Vogelwacht.

Het hele gebied is opgesplitst in 5 subgebieden, waarvan de subcoördinatoren zijn:

  • Jan ter Stege (dorpen Ruinen, Oldenhave, Hees, Gijsselte)
  • Muriël Broer (Ansen, Benderse, Rheebruggen)
  • Jan Zoer (Eemster, Leggeloo, Lheebroek, Beilervaart)
  • Erwin Bruulsema (Diever, Dwingeloo, Wateren, Vledderveen, Lhee, Wapse)
  • Adrie van der Lely / Harald de Graaff (Wapserveen, Ruinerwold, Uffelte, Havelte, Wittelte)

Laatste nieuws uit de werkgroep

De steenuil

De steenuil is het kleinste van de regelmatig in ons land broedende uiltje. Hij is niet veel groter dan de merel, maar toont een stuk boller (23 – 27,5 cm groot). Ze hebben een bruin verenkleed met witte vlekjes. Kenmerkend zijn de grote gele ogen met donkere pupil, met daarboven een witte wenkbrauwstreep, waardoor ze een strenge blik krijgen. Deze mooie uiltjes zijn zowel overdag als ’s nachts actief. Het zijn standvogels die het gehele jaar in hun territorium blijven. Daarbij huizen ze jaarrond in de nestkasten.

Voedsel

De steenuilen hebben een breed scala aan prooien. Doorgaans eten ze in het broedseizoen vooral grote insecten (mestkevers, meikevers, rupsen, etc.), wormen en muizen (o.a. bos-, veld- en huismuizen). In de winterperiode treffen we nog wel eens zangvogels aan als prooi (mussen, geelgors, etc.). Het voedsel vinden ze op verschillende plekken op het erf. Zo worden wormen gevangen in kort gemaaid gras, muizen bij de muizenruiter, hooiberg, mesthoop e.d. en grote insecten in iets langer gras en in weilanden. Verschillende landschappelijke elementen zijn dus belangrijk voor het voedselaanbod voor de steenuilen.

Gasten in de nestkast

Naast de steenuilen treffen we in de nestkasten ook vaak andere dieren aan. Sommige komen we graag tegen, andere liever niet. Hieronder een rijtje met geregelde gasten:

  • Spreeuw (nestelt in 85% van de niet door steenuilen bezette nestkasten)
  • Koolmees (enkele paren per jaar)
  • Bijen (ene jaar meer dan het andere, bij aanwezigheid van een bijenvolk vragen we een imker om het volk op te halen)
  • Hoornaar (ene jaar wel, andere jaar niet; betreffende kast maken we in de winter schoon)

Steenmarter (deze predator hebben we liever niet in de kasten en in de nieuwe ‘marter-proof-nestkasten’ komen we ze minder tegen)

Bedreigingen

De steenuil vormt niet de top van de voedselketen en wordt dus door andere dieren gegeten. Daarnaast zijn er nog een aantal belangrijke gevaren waaraan de steenuil is blootgesteld:

  • Predatie door steenmarter, buizerd, havik, vos, huiskat.
  • Verkeer; er worden regelmatig steenuilen gemeld als verkeersslachtoffer
  • Vergiftiging (o.a. door gebruik van muizen- en rattengif)
  • Verdrinking (vaak jongen) in bijvoorbeeld drinkbakken voor vee of emmers met vloeistof
  • Biotoopvernietiging (bijv. bij verkoop van woningen wordt soms het hele erf ‘te netjes’ gemaakt, waardoor het niet meer geschikt is voor steenuilen)

Landschapsverbetering

Steenuilen zijn kritisch met betrekking tot hun leefomgeving. In de broedbiotoop moeten de landschapselementen aanwezig zijn die een steenuil nodig heeft om te overleven, zoals:

  • Kleinschalig boeren landschap
  • Mesthopen
  • Hagen (meidoorn, beuk)
  • Overhoekjes vaak met ruigte
  • Oude gebouwtjes (schuilplaatsen)
  • Fruitboomgaarden

Steenuilen zitten steevast in de buurt van menselijke bewoning. Het zijn echte erfvogels. Landschapsbeheer Drenthe realiseert o.a. aan erfverbetering in ons werkgebied. De steenuilenwerkgroep wordt dan ingeschakeld om te kijken of het erf ook geschikt is voor steenuilen. Indien het erf geschikt is wordt er door Landschapsbeheer Drenthe een steenuilennestkast geleverd, die door de steenuilenwerkgroep wordt geplaatst en gecontroleerd. Dit heeft geleid tot uitbreiding van geschikt steenuilenbiotoop en toename van het aantal broedparen.

Voorlichting

Vrijwilligers van de steenuilenwerkgroep verzorgen lezingen. Dat kunnen lezingen zijn van 30 minuten met de nadruk op wat de werkgroep doet of van anderhalf uur waarbij ook onderzoek en resultaten ter sprake komen. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Erwin Bruulsema.