Kenmerken
Boerenzwaluwen zijn vrij makkelijk te herkennen. Deze acrobaten zijn uitstekend gebouwd om insecten te vangen. Een groot deel van hun leven brengen ze vliegend door. Zelfs drinken doen ze vliegend. Dan scheren ze laag over het water en doen hun snavel open om het water op te scheppen. Wanneer ze over je heen vliegen is de lichte borst duidelijk te zien. De rug en bovenkant van de vleugels zijn donker gekleurd en lijken in de zon te glinsteren. Onder de snavel hebben de boerenzwaluwen een rode vlek dat ze duidelijk onderscheid van de huiszwaluw.

Broedgedrag   
De boerenzwaluw maakt een nest van klei, modder verstevigd met plantendelen. Meestal wordt het komvormige nest gebouwd onder bruggen, dakgoten of in schuren. De binnenkant wordt bekleed met veren. Meetal worden er twee, soms drie legsels per jaar gelegd. De 4-5 eieren worden meestal alleen door het vrouwtje uitgebroed. Wanneer de eitjes na zo'n  14-16 dagen zijn uitgebroed worden de jongen door beide ouders verzorgt voor nog zo'n 20 dagen.

Voedsel    
Allerlei insecten van muggen t/m motvlinders.  

Trekgedrag
De boerenzwaluw is een trekvogel. Begin april trekken de zwaluwen weer terug naar Nederland vanaf de overwinteringgebieden om hier te broeden. Eind september begin oktober trekken ze weer weg.

›› Het inventariseren van nesten in Uffelte en Havelte.

›› Het eventueel plaatsen van een mestplankje onder de nesten; op tenminste 1 meter afstand. Het plankje heeft 2 spijkers zonder kop, die in de voorgeboorde gaten in de voeg worden gedrukt. Na het seizoen kan dit plankje door de bewoner worden weggenomen en het volgende jaar weer worden geplaatst

›› Het plaatsen van kunstnesten

Nesten elders:

Aan de openbare gebouwen (Havelter Sluis, gebouw Gemeentewerken te Dieverbrug, Wapserveense voormalige zuivelfabriek) worden de nesten geteld en extra kunstnesten geplaatst.
Ook worden jaarlijks de nesten geteld bij: Wilhelminahoeve (Meenteweg), R. Meeuwes (nabij de sluis), fam. Lommerts (Veendijk).
 

Het doel van de zwaluwwerkgroepen is het verbeteren van de zwaluwstand. De nadruk ligt daarbij op de dorpen Uffelte en Havelte. Door artikelen in de plaatselijke dorpskrant, huis aan huis bladen en door informatie aan en contact met bewoners waar huiszwaluwen, boerenzwaluw en gierzwaluwen broeden, proberen we deze vogels te helpen.

Download hier een folder over huiszwaluwen.

Kenmerken
De Huiszwaluw is vrij makkelijk te onderscheiden van de boerenzwaluw. Hij mist de rode vlek onder de snavel. De staartveren zijn korter en dikker. Als je goed let op de poten lijken het wel wat op leeuwenpootjes. De korte wit behaarde pootjes vallen dan meteen op.

Broedgedrag
In het voorjaar bouwt de huiszwaluw zijn nest om daarin 2 tot 3 legsels per jaar uit te broeden. Het nest wordt gebouwd van leem en wordt meestal onder uitstekende delen gebouwd, zoals dakgoten en bruggen. De enige ingang is een klein gat. De jongen worden door beide ouders uitgebroed. Na 14-15 dagen wanneer ze uit de eitjes kruipen worden ze nog voor zo'n 19-30 dagen door de ouders verzorgt. Zelfs wanneer ze al kunnen vliegen worden ze nog een tid door de ouders verzorgt.

Voedsel
Vliegende insecten.

Trekgedrag
De huiszwaluw is een trekvogel. Tussen den maanden april-oktober zijn ze in Nederland te zien.

Kenmerken
De Gierzwaluw is een zeer bijzondere vogel. Hij is 17 tot 19 cm groot en heeft een spanwijdte van wel 40 tot 44 centimeter. je kunt hem makkelijk herkennen aan het geluid dat hij maakt en aan de grote sikkelvormige vleugels. Het is een overwegend donkere vogel met een kleine witte vlek onder de snavel. De eerste drie jaar van hun leven kunnen deze vogels in de lucht doorbrengen, zonder één keer op de grond te komen. De Gierzwaluw kan niet vanaf de grond opstijgen. Dit omdat ze veel te lange vleugels hebben. Ze eten, drinken, slapen en paren zelfs in de lucht. Bij slecht weer vliegen ze vaak laag en bij mooi weer hoog.

Broedgedrag
Ze broeden in dorpen en steden op een minimum hoogte van 1,5 meter, omdat ze bij het wegvliegen een vrije val nodig hebben van ongeveer een meter. Vaak gebruiken ze meerdere jaren dezelfde nestplaats. Ze broeden jaarlijks één keer. Per legsel worden twee of drie eieren gelegd. Ze broeden in holten in gebouwen en huizen. Indien er voor de jongen niet voldoende voedsel te vinden is, gaan de oudervogels op reis naar Spanje of Frankrijk, waar wel voedsel te vinden is. De jongen blijven dan zo'n twee weken alleen in het nest. Ze kunnen zolang zonder eten, omdat ze in een soort van coma gaan, waar ze weer uit ontwaken als de oudervogels terug zijn met voedsel. Ook broeden ze wel in door mensen gemaakte nestkasten.

Voedsel
Ze jagen in de lucht op vliegende insecten. Vaak zijn ze tijdens het foerageren samen te zien met andere zwaluwen, zoals de Huiszwaluw of Boerenzwaluw.

Trekgedrag
De Gierzwaluw is in Nederland een zomergast. Hij is hier aanwezig vanaf ongeveer eind april tot augustus.

 
Huiszwaluwen

Balt Bruinenberg
(coördinator Uffelte)

Sanne van Gemerden
(coördinator Havelte)

Huiszwaluwen
Ook de huiszwaluwen hebben te maken met gevaren. Helaas is, zoals in veel gevallen, de mens de grootste bedreiging. Veel mensen steken de nesten weg, omdat het te veel rommel geeft, of hangen vlaggetjes op op de plaatsen waar de huiszwaluwen de nesten maken. Op deze manier weren de mensen de huiszwaluwen, waardoor deze mooie vogeltjes geen nestgelegenheid meer kunnen vinden.

Daarnaast is het gevaar van de klimaatsverandering een groot gevaar. In 2007 was het zo warm in het voorjaar dat de huiszwaluwen geen modder konden samenstellen en dus geen nesten konden maken. Hierdoor zijn ze later begonnen met broeden, waardoor ze één broedsel minder hebben kunnen grootbrengen.

Een mooie oplossing lijken de plankjes onder de nesten, zodat de stront van de huiszwaluwen niet op de grond komt te liggen en de ramen schoon blijven. Een aantal rovende vogels hebben deze plankjes ook ontdekt. Zij gaan op de plankjes zitten en slaan de nesten van de muur. De jongen vallen naar beneden en worden opgegeten. Bij kunstnesten gaat het wel goed, omdat ze die niet van de muur krijgen. In ieder geval is het bekend dat kerkuilen dit nog wel eens doen.

Project Kerk Havelte

Sinds half mei kunt u bij de kerk in Havelte  het geluid van een gierzwaluwkolonie horen en dat terwijl er misschien geen gierzwaluw te zien is!  Hoe zit dat? De Vogelwacht Uffelte heeft namelijk netals vorig jaar weer een laptop onder de dakpannen geplaatst van waaruit het gierzwaluwengeluid 7x per dag wordt uitgezonden. Op deze manier proberen we de gierzwaluwen naar de speciale gaten in de dakpannen te lokken. We hebben al 3 gierzwaluwen over het dak zien scheren, maar nog niet onder de pannen zien schieten en dat is wat we zo graag willen!

Veel gaten zijn bewoond geweest door spreeuwen die nu allemaal  zijn uitgevlogen. Dit is te zien aan de poep op de dakpannen. Het aangesleepte nestmateriaal van de spreeuwen kunnen de gierzwaluwen  goed gebruiken om hun eigen ‘nest’ te maken. Bovendien fungeert de spreeuwenpoep als een soort richtingaanwijzer voor de gierzwaluwen.  Mocht u gierzwaluwen onder de pannen zien schieten dan willen we zoiets graag weten. We stellen het zeer op prijs wanneer u deze waarneming aan ons wilt doorgeven; dat kan telefonisch (0521-341640) of via de mail  vogelwacht@live.nl  

PS. Het geluid wordt   om de 2 uur 10 minuten lang uitgezonden. Het eerste geluid kan men horen van 07.00-07.10u en dan weer van 09.00-09.10u enz

Gierzwaluwactie Veenbesstraat.

Een gierzwaluw behoort tot de meest bijzondere broedvogels van ons land. Zijn leven speelt zich vrijwel uitsluitend in de lucht af: jagen op insecten, paren en slapen. Luid gierend hoor en zie je ze regelmatig boven de huizen van steden en dorpen in volle vaart voorbij vliegen. Slechts om te broeden krijgen ze enige tijd vaste grond onder hun pootjes (die overigens slecht zijn ontwikkeld) als ze onder een dakpan of in een holte schieten.

Deze ware luchtacrobaten zijn van al onze zomergasten het kortst in ons land. Omstreeks 10 mei verschijnen de eerste en begin augustus zetten ze koers naar hun winterverblijf in Afrika.

Broedplaats.

Gierzwaluwen broedden oorspronkelijk in rotsen, maar geleidelijk verplaatsten ze zich naar onze gebouwen. In oude steden kunnen ze eenvoudig een broedplaats vinden op eeuwenoude daken. Bijv. in Meppel en Steenwijk broeden jaarlijks nog tientallen paren op de hogere gebouwen in de binnenstad. Door restauratie verdwijnen tegenwoordig geschikte broedplaatsen als sneeuw voor de zon. Daken hebben nauwelijks nog spleten en gaten waar de gierzwaluwen naar binnen kunnen schieten. Daarom heeft hij het moeilijk en staat de landelijke populatie onder druk. De laatste jaren zien we gelukkig deze interessante vogels hun terrein verleggen naar omliggende dorpen. Daar zoeken ze, net als in de steden, een nestplaats onder dakpannen. Omdat ook hier de meeste daken gierzwaluw”onvriendelijk” zijn, kunnen vogelwerkgroepen trachten hen een handje te helpen. Zo is het aanbrengen van speciale dakpannen een mogelijkheid. Dat hebben we bijv. gedaan op de Havelter kerk (50 exx.)) en enkele woningen aan de Lindenlaan. Helaas hebben de gierzwaluwen die geboden kans nog niet aangegrepen. Misschien dat de actie met geluiden op de kerk succes oplevert. Hier starten we in mei opnieuw met het uitzenden van het typische geluid. Drie keer per dag moet het gegier soortgenoten naar de kerk lokken.

Veenbesstraat.                                                                    

De woningen aan de Veenbesstraat bieden broedplaats aan ca. 8 paren. Met grote snelheid zien de bewoners de zwaluwen aan de kopse kanten van de woningen onder de gevelpannen schieten. Soms maakt een zwaluw een verkeerde keuze en vliegt zich dood onder een pan die te weinig ruimte geeft. De zwaluwwerkgroep van de Vogelwacht ziet hier uitstekende kansen de populatie een positieve impuls te geven. Het creëren van meer broedruimte is eigenlijk de enige oplossing. Je kunt een aantal pannen een weinig optillen, maar wij hebben gekozen voor kasten die door de landelijke gierzwaluwstichting zijn ontwikkeld.

Nestkasten.

Leden van onze werkgroep o.l.v. Sietze Grave hebben van duurzaam redcederhout 32 nestkasten gemaakt. Daarbij kregen ze steun van het bouwbedrijf Thalen uit Wapserveen, waar gebruik gemaakt mocht worden van werkplaats en gereedschap. De heer Thalen deed zelf enthousiast aan de actie mee.

We hebben toestemming gevraagd om deze kasten te plaatsen aan de gevels van 4 woonblokken aan de Veenbesstraat. Alle bewoners en ook de woonstichting “Actium” verlenen hieraan graag hun medewerking. Na rijp beraad is besloten de gevels te kiezen aan de vijverkant, anders zou de hitte van de middagzon een te hoge tol onder de jonge zwaluwen eisen. Zo omstreeks midden april worden 4x7 kasten op de gevels aangebracht met behulp van de extra lange ladder van de kerkuilenwerkgroep. Bij 1 of 2 gevels krijgen we hulp van de Vrijwillige Brandweer van Havelte. Die zet op enkele voor ons onbereikbare plaatsen de hoogwerker in.

Vooruitzicht.

Met het plaatsen van deze nestkasten hopen wij het grote gebrek aan geschikte nestplaatsen voor deze nuttige en vooral boeiende vogels op te lossen. Ook op enkele andere plaatsen in Uffelte, o.a. aan de Lindenlaan, worden enkele kasten geplaatst. Natuurlijk hopen we bij deze actie op de steun van nog meer dorpsgenoten. Een kast aan een blinde muur biedt de gierzwaluw het gewenste onderdak. Niemand heeft er last van, want deze zwaluwen laten i.t.t. de huis- en boerenzwaluwen geen poepje op de stoep achter.

Ook in Havelte zoeken we aan de Koningskamp of aan de Meerkamp naar geschikte mogelijkheden. Met spanning wachten we af of de in mei terugkerende zomergasten van de geboden nestgelegenheid aan de Veenbestraat (en op de kerk) gebruik zullen maken.